İlerleyen teknoloji her geçen gün yaşamımızın başka bir alanına girmeyi başarıyor. Özellikle cep telefonlarının yaygın kullanımıyla birlikte yer, zaman ayrımı olmaksızın her yerde konuşma, SMS gönderme ve hatta internete girme fırsatı yakaladık. Hızla artan talep ile doğru orantılı olarak katma değerli servisler ve mobil pazarlama konseptleri doğdu. Bankacılık işlemleri, uyarılar, güvenlik ve pazarlamada sıkça kullanılan mobil cihazlar, zengin arayüzlü mobil internet teknolojilerini de kapsama aldı. Son olarak iPhone’daki gelişmeleri nelerin takip edeceğini, Android’de ve Windows Mobile’da yapılacakları, 3G’nin neler getireceği bekleniyordu ki şimdilerde hayatımızı kolaylaştıran yepyeni uygulamalarla karşımızda; mobil bankacılık ve mobil ödeme.
Mobil ödeme ise tüketicilerin satın almak istedikleri bir ürünü cep telefonlarını kredi kartı gibi kullanması bir diğer deyişle post-paid ya da pre-paid telefon hattı ile ödeme yapmalarını sağlayan bir sistemdir. Özellikle Turkcell’in geliştirdiği Mobil İmza ile Türkiye’deki bankalar, internet şube güvenliğinde dünya ortalamasının hizmet sunulmasında büyük rol oynamaktadır. Mobil İmza, işlemleri elektronik ortamlarda kolayca kimlik kanıtlanabilmesini sağlayan bir servistir. Bir diğer deyişle, Turkcell Mobil İmza, 5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu'nda tarif edilen ve Islak İmza ile aynı sonucu doğuran Elektronik İmza'nın, Turkcell sim kartları kullanılarak atılmasını sağlayan bir servistir.
Elektronik imza bazı ülkelerde başarılı bir şekilde uygulamaya geçirilirken bazı ülkelerde yaygınlaştırılamamıştır. Elektronik imzanın yaygınlaşmasının önündeki en önemli engellerin başında elektronik sertifika fiyatlarının yüksek olması gelmektedir. Bu durum, özünde maliyetli bir teknoloji olan açık anahtar altyapısının beklenen bir sonucu olmakla birlikte, ortalama son kullanıcı tarafından, sertifikaların, getireceği faydalara kıyasla pahalı olarak değerlendirilmesine yol açmaktadır. Bu nedenle ücretlerin düşürülmesi yönünde kamu ve özel sektörden ilgili taraflar bir araya gelerek çalışmalar yapmalıdır. Telekominikasyon Kurumunun yayınladığı makaleye göre [1];
Danimarka: E-imza Kanunu 2000 yılında yürürlüğe girmiştir. Danimarka Bilgi Teknolojileri ve Telekom Otoritesi tarafından yapılan açıklamaya göre Mayıs 2005 itibariyle, 350,000 adetten fazla sayısal imza dağıtılmış durumdadır ve 5,5 milyonluk bir nüfusa sahip olan ülkede hedef 2007 yılı itibariyle 1.3 milyon sayısal imzaya ulaşmaktır.
İngiltere: E-imza Kanunu 2002 yılında yürürlüğe girmiştir. En fazla gerçekleştirilen ticari elektronik işlem tipi bireysel elektronik bankacılıktır ve bu alanda şifreleme teknikleri kullanılmaktadır. İşlemlerin sertifika tabanlı kimlik doğrulama yöntemleri ya da güvenli elektronik imza oluşturma aracı ile güvenli şekilde yapılmasına çok az ihtiyaç duyulmaktadır. Elektronik imzaların yaygınlaşmasını engelleyen başlıca sebep talep eksikliğidir. Vodafone’nun altyapısını sunduğu GlobalSign’ın ihtiyaç duyulan sertifikaları sağladığı ve G&D’nin SIM kartlarının kullanıldığı ortak bir projede me-imza hizmeti verilmektedir [2].
Almanya: E-imza Kanunu 2000 yılında yürürlüğe girmiştir. Nitelikli imza için talep hala düşüktür. Bu durumun sebeplerinden birisi, vatandaşların kendi arasındaki, vatandaş ile şirketler arasındaki ve şirketlerin kendi arasındaki bir çok işlemin kanunlara göre ıslak imza gerektirmemesidir. Dolayısıyla, nitelikli imzadan daha kolay ve ucuz olan çözümler kullanılır. Örneğin, bir çok banka işlemi nitelikli imza yerine şifreler ile yapılmaktadır. Almanya’nın en büyük 4 bankası olan Commerzbank, Deutsche Bank, Dresdner Bank ve HypoVereinsbank birlikte işleyebilme kapasitesi olan bir mobil imzanın tanıtılması konusunda 2001 yılında işbirliği yaparak MoSign pojesini başlatmışlardır [2].
İspanya: E-imza Kanunu 2003 yılında yürürlüğe girmiştir. Kamu sektöründe e-imza kullanımını teşvik etmek için vergi iade işlemlerinde olduğu gibi bazı başarılı girişimler olduysa da, e-imza diğer sektörlerde yaygınlaşmamıştır.
2007 yılının başlarında Bank of America ve Citibank mobil uygulamasına büyük bütçelerle başlayan ve ses getiren ilk iki banka olmuştur. Sonrasında ise Wachovia, Washington Mutual, Wells Fargo, ve ING Direct takip eden bankalar arasında yer almaktadır. Lloyds TSB müşterileri, banka hesaplarını cep telefonlarını kullanarak SMS yoluyla kontrol edebilmektedirler. Bunun yanı sıra talep üzerine banka hesapları belli bir limitin altına düştüğünde uyarı mesajı gönderilebiliyor. MasterCard ise Money Send adı verilen bir servisle müşterilerinin mobil uygulamalar, internet ve SMS yoluyla fon alış satışı işlemlerini yapabilmelerine olanak sağlıyor. Bu servis Tayland, Singapur, Filipinler, Amerika da aralarında olmak üzere 17 farklı ülkede hali hazırda kullanılmaktadır. Visa ise tüketicilere cep telefonlarının arkalarına bir sticker yapıştırmak kaydıyla birer kredi kartı gibi kullanabilme fırsatı veriyor. Nur Öztin Kurak’ın da belirttiği gibi Visa Europe son üç yılda Visa payWave temassız kart teknolojisinin geliştirilip uygulanması için 10 milyon Avro’nun üzerinde yatırım yapmıştır. İngiltere’de Barclaycard, Deloitte LLP ve EMUE Technology ile birlikte Barclaycard Kurumsal Visa kartı kullanıcıları için pilot bir çalışma başlatılmıştır. Üç ay süren ve 500 kişinin kullandığı bu yenilikçi kart çalışması, Deloitte çalışanlarının özel bir sanal ağ (Virtual Private Network) üzerinden kendi şirketlerinin BHT sistemine erişim sağlamaktadır. Kartın üzerinde bulunan LCD ekran ve mini klavye sayesinde tüketiciler PIN numaralarını girerek tek kullanımlık şifre oluşturabiliyorlar. Bu şifre daha sonra Deloitte sistemince onaylanıyor. Buna ek olarak, Barclaycard çalışanları ayrı bir güvenlik kartı taşımak zorunda kalmıyorlar. Bir diğer uygulama ise Londra’da toplu taşım araçları için ortak bir elektronik kart olarak geliştiren Oyster Card. Barclaycard işbirliğiyle düşük limitli harcamalar cep telefonlarına taşınıyor. Bu sistem sayesinde bireylerin yanlarında nakit taşıma sıkıntıları sona ereceği öngörülmektedir. Üstelik cep telefonları sadece kredi kartı görevi görmekle kalmayıp yapılan her harcamayı kayıt altına alabilecek. Cep telefonunun kaybolması ya da çalınması durumunda ise uzaktan kontrol sistemiyle immobile hale getirilebilecek. Visa işbirliğiyle kartın şüpheli kullanımlarında müşteriye SMS gönderimi yapılarak bilgilendirme yapılabilecek. İspanya’da gerçekleştirilen Dünya GSM Kongresi’nde Visa Europe ve Visa Inc.’in mobil finansal hizmetlerin dünya çapındaki dağıtımı için Dünya GSM Birliği (GSMA) ile yapacağı işbirliğini de duyuruldu. GSMA tarafından mobil para transfer uygulamalarının dünya tedarikçisi olarak belirlenen Visa’nın, bugün Avrupa, Ortadoğu ve Asya’ya yayılmış 14 ülkede, para transferi hizmeti sağlayan birçok aktif programı bulunmaktadır. Deustche Bank, Uluslararası işlemler bankacılığı departmanı tarafından yapılan açıklamaya göre ise 80 ülkedeki müşterilerine mobil ödeme servisi verilecek. Müşterilerine, ülkeler arası ilk kez mobil para transferi, güvenli mobil ödeme gibi uygulamalar sunan banka olma özelliğini taşımaktadır. Orange, Telefonica Moviles, T-Mobile, ve Vodafone işbirliğiyle 2003 yılında kurulan Simpay, 2004 itibariyle Amerika’daki tüm operatörlerde uygulanabilmektedir. Wap yoluyla uygulanan sistem tüketicinin istediği ürünü seçmesi ve satın alması ile birlikte ne tür bir ödeme yapmak istediği sorulmaktadır. Tüketici Simpay seçeneğini seçerse, operatör tüketicinin cep telefonuna onay almak üzere bilgilendirme mesajı gönderir. Ücretlendirme ise cep telefonu faturası üzerinden yapılır. MasterCard PayPass ise 2003 yılında JPMorgan Chase, MBNA, ve Citi Bank işbirliği ile McDonald’s, Chevron, and Loews Universal, Cineplex gibi 60 farklı noktada kullanılmaya başlanmıştır [4].
Türkiye’de ise Garanti Bankası ve İş Bankası öncülüğünde Ekim 2007 itibari ile sektörde hareketlenmeler hızlanmıştır. Bunun yanı sıra Finansbank internet bankacılığı hizmetlerine bir yenisini daha ekleyerek, iPhone'a özel ilk Türkçe finansal uygulamayı tüketicinin hizmetine sunmuştur. Bu uygulamayı kullanarak tüketiciler Yapı Kredi'nin sunduğu İMKB verilerine erişim, hisse senetlerini takip, finansal hesaplama araçlarını kullanabilme ve finans dünyasındaki son gelişmeleri takip edebilme imkânı gibi birçok finansal hizmete 7 gün 24 saat boyunca kolayca erişebileceklerdir. Bunun yanı sıra tek bir tıklamayla Yapı Kredi müşteri hizmetlerine ulaşabilme imkanı sağlanmıştır. Yine Yapı Kredi Bankasının uyguladığı bir diğer hizmet ise “Akıllı Asistan”dır. Bu hizmet sayesinde hesaplar, kredi kartları, yatırım ürünleri, ödeme talimatları, krediler ve diğer ürünler ile ilgili SMS ya da e-posta aracılığı ile hatırlatma veya bilgilendirme almak üzere tanımlama yapılabilir, görüntülenebilir ve talimat iptal edilebilir. Türkiye İş Bankası ise İŞCep adlı sistemiyle biraz daha farklı bir uygulamayla tüketiciye hizmet veriyor. Cep telefonlarında WAP veya GPRS özelliği bulunan ya da bulunmayan her hangi bir cep telefonu ile bağlantı ücreti ödemeden telefon hafızasına yüklenen Java tabanlı bir uygulama yükleyerek işlem yapılabilmektedir. Wap-push ile mobil cihaza bağlantı gönderilmekte ve müşteri tarafından uygulama indirilmektedir. Sağlanan hizmetler arasında hisse senedi alım-satım, havale-EFT, hesap bakiyeleri ve yakın tarihli ödemelerin SMS ile cep telefonuna gönderilmesi sayılabilir. Akbank ise WAP uygulamaları ve cep Şubesi dışında SMS şubesi adı altında üyelik ile SMSAjan, SMSCüzdan, SMSEkstre ve SMSHesap gibi hizmetler sunmaktadır. Türkiye’de geliştilirilen bir diğer uygulama ise vatandaş kimlik numaralarının ve kredi bilgilerinin ortak veri tabanında toplanmasıdır ki bu uygulama ile birlikte mobil pazarlamada etkin olarak kullanılan SMS servisleri yoluyla kredi kartı ve kredi başvuruları bankaların en çok rağbet gösterdikleri önemli bir kanal halini almıştır. Sonrasında ise büyüyen talep ile birlikte bankacılık sektörü yeni ürün arayışına girdi. Bununla paralel olarak hızla gelişen teknoloji Java’yı ve sonrasında da iPhone’u tüketicinin hayatına taşıdı.
Ülkemizde ise elektronik imza uygulamaların başlatılması, farkındalık yaratılması, kamuoyunun konuya dikkatinin çekilerek bilgilendirilmesi ve elektronik sertifika hizmet sağlayıcılarının tanıtılması amacıyla Telekomünikasyon Kurumu tarafından 18.07.2005 tarihinde bir tören düzenlenmiştir [1]. Juniper tarafından hazırlanan rapora göre, tüketiciler her geçen gün bankacılık işlemlerini mobil cihazlardan yapmayı tercih ediyor. Tüm dünya geneline bakılacak olursa üç yıl içerisinde mobil bankacılık hizmetlerinin 150 milyon tüketicinin yararlanacağı öngörülmektedir.
REFERANSLAR
(1) Dr. Tayfun Acarer, Doç. Dr. Mustafa Alkan, Sezen Yeşil, E-imza Uygulamalarında AB ve Türkiye’de Mevcut Durum ve Öneriler, Telekominikasyon Kurumu.
(2) Şeref SAĞIROĞLU, Demet KABASAKAL, Mustafa ALKAN; Mobil Elektronik İmza, Altyapısı ve Türkiye.
(3) Mobile Marketing Association, Mobile Banking Overview, Jan 2009.
(4) Sunil G. Dewan, Mobile Payment Adoption in the US: A Cross-Industry Cross-Platform Solution.
(5) Stamatis Karnouskos and András Vilmos, The European Perspective on Mobile Payments.
(6) Lei-da Chen, A model of consumer acceptance of mobile payment, Int. J. Mobile Communications, Vol. 6, No. 1, 2008.
(7) Gladsy Priso, Mobile Payments: What Can We Learn From the Past, Int. J. Mobile Communications, Vol. 6, No. 1, 2008.
